Mustafa Kemal Paşanın Erzurum günleri hakkında İstanbul haberleri
Prof. Dr. Dursun Ali Akbulut

Özet

Mondros Mütarekesinin imzalanmasından sonra Türkiye’deki Alman Heyeti görevinden ayrıldı ve Suriye Cephesindeki orduların komutası Mustafa Kemal Paşa’ya verildi. Çok geçmeden ordu karargâhları kaldırıldı ve Mustafa Kemal Paşa İstanbul’a Harbiye Nezareti emrine alındı; böylece onun altı ay üç gün sürecek olan İstanbul günleri başlamış oldu. Ülkede her şeyin yeniden düzenlenmesi sağlanacak, Türk toprakları düşmana bırakılmayacaktı. Şişli’deki apartman dairesinde  askeri karargâh gibi toplanıyorlar ve yurtseverler bir arada çalışıyorlardı. Amaç ve hedef belli idi; resmi görevle Anadolu’ya geçilecek, görev asla terk edilmeyecek, görevden alınmış olsalar da İstanbul’a dönülmeyecek, Milli Mücadele Anadolu’dan başlatılacaktı. Mersinli Cemal Paşa, 27 Ocakta Nihat Paşanın yerine Konya’da Yıldırım Kıtaatı Müfettişliğine memur edildi. Kâzım Karabekir Paşa, Tekirdağ’daki 14. Kolordu komutanlığına atanmış iken, burada icraat yapamayacağı nedeniyle, belki Doğu Anadolu’yu çok iyi tanımış, bir kez de düşman işgalinden kurtarmış olduğundan Erzurum’daki15. Kolordu kumandanlığını tercih etti; Mustafa Kemal Paşa ile görüşerek onun da Anadolu’ya gelmesini önerdi. Plan belli, hedefleri aynı idi. Mustafa Kemal Paşa İstanbul’da pek çok konu ile ilgileniyor, mümkün olduğu kadar çevresini genişletiyor, hatta itilaf subaylarını kendine hayran bırakmış bulunuyordu. Yaklaşık bir ay, Kasım ve Aralık ayları içerisinde ayrı ayrı olmak üzere üç defa selamlık resmi alisinde mahfili hümayunda padişahın huzuruna kabul buyuruldu. Orduların durumu, askerlik işleri, iç ve dış siyasi konular, basın, İstanbul başta olmak üzere Anadolu ahvali ile ilgileniyor, hakkında yazılanları takdirle bazen tekziple karşılıyordu. Orta Karadeniz Bölümünde asayişsizliğin ortaya çıktığı, dağınık vaziyetteki silah ve cephanenin toplanıp depolanması gerektiği, şûraların asker topladıkları gerekçesiyle İngilizlerin Babıali’ye verdikleri 21 Nisan 1919 tarihli nota gereği olarak durumun düzeltilmesi, aksi takdirde söz konusu sahanın işgal edileceği bildirildi. Sadrazam Damat Ferit durumu önce İngiliz yüksek komiseri A. Calthorpe ile daha sonra Dahiliye Nazırı Mehmet Ali Beyle görüştü, muhtemelen padişahı da bilgilendirdi. Mustafa Kemal Paşanın adı etrafında tereddüt bulunmadığından ve kahramanlığı ile tanınmış bir komutan olduğundan padişah buyruğu ile 5 Mayıs 1919 da Dokuzuncu Ordu Kıtaat Müfettişliğine ataması yapıldı. 16 Mayıs’ta İstanbul’dan Bandırma Vapuruyla hareket ederek 19 Mayıs 1919 Pazartesi sabahı saat sekizde Samsun’a geldi. Basın bu olaya ilgi duyuyor, değer veriyor ancak birçok önemli konuyu bir araya getirmeye çalışırken aralarında tercih yapmakta zorlanıyordu. Zaman gazetesi, Mustafa Kemal Paşanın Dokuzuncu Ordu Kıtaat Müfettişliğine tayin edildiğini biliyor fakat on gün sonra haberin devamını okuyucularının anlayabileceği biçime dönüştüremiyordu. 17 Mayıs günkü gazeteler doğruya biraz daha yaklaşmakla birlikte eski alışkanlıklarını terk edemiyorlardı. 22 Mayıs 1919 tarihli yine aynı gazeteler, Mustafa Kemal Paşanın Samsun’a ulaştığını haber vermekte ve bunu önemli bir hadise olarak görmekte idiler. 

Anahtar Kelimeler