Uygurlar’dan günümüze Doğu Türkistan tarihi...
İlker Eralp

Özet

1863, 1933 ve 1944 yıllarında çok kısa süreliğine de olsa üç defa bağımsız yaşama fırsatı bulan Doğu Türkistan 1949 komünist devrimiyle tamamen Çin hâkimiyetine girmiştir. Yeni Çin iktidarı tarafından ise 1955 yılında hukuki ve idari açıdan “Sincan (Xinjiang) Uygur Özerk Bölgesi” adı verilen bölge bugün, Çin Halk Cumhuriyeti içerisindeki 5 özerk bölgeden biridir. 
Tarih boyunca Dünya ve Türk medeniyetine sundukları önemli katkılar ile adından sıkça söz ettiren ve Doğu Türkistan coğrafyasında yaşayan Uygurlar, ulaştıkları kültür ve medeniyet seviyesi açısından en ileri Türk topluluklardan birisi olmuştur. Tarihin bu özellikleri ile hatırladığı Uygurların mirasçıları ise bugün, Çin tarafından baskı ve asimilasyona maruz kaldıkları gerekçesiyle dünya gündemini yeniden meşgul etmektedir. 
Çin’in özellikle 1950 sonrasında planlı olarak izlediği baskı ve asimilasyon siyaseti günümüzde, uluslararası kamuoyunun bölgeye yönelik insan hakları temelli itiraz ve tepkilerinin odağı haline gelmiştir. 1750’lerde başlayan ilk Çin işgali sonrası, yıllar süren bir bağımsızlık mücadelesine sahne olan Doğu Türkistan bugün, hayatta kalma mücadelesinin verildiği bir coğrafyaya dönüşmüştür. 
Uygurların bölgeye yerleşmesinden başlayarak günümüze kadar ulaşan sorunları tarihsel olarak analiz etmeyi amaçlayan bu çalışmada; ilk olarak Çin Halk Cumhuriyeti’nin idari yapısı ve ülke içerisindeki etnik gruplar, ikinci olarak Doğu Türkistan coğrafyasının tarihi, üçüncü olarak tarihsel süreç içerisinde Çin’in Doğu Türkistan politikası, son olarak da Türkiye ve günümüzde bölgeye olan ilgisi sürekli artan ABD merkezli Batı’nın Doğu Türkistan siyaseti incelenmiştir…
 

Anahtar Kelimeler