Çeşitli yönleriyle Birinci Dünya Savaşı’nı sona erdiren mütarekeler
Temuçin Faik Ertan

Özet

Arapça “terk” kökeninden gelen mütareke sözcüğü; ateşkes, iki tarafın geçici bir zaman için ateşi durdurması anlamına gelmektedir. Türk Dil Kurumu’nun lügatinde ise ateşkes; “savaşın iki kuvvetin karşılıklı olarak savaşı durdurması, bırakışma, mütareke” şeklinde tanımlanmıştır. Aynı sözlükte mütareke ise daha kısa bir şekilde sadece “ateşkes, bırakışma” olarak açıklanmıştır.  Diğer yandan konuyu hukuksal bağlamda ele almak mümkün olduğundan bir de hukuk sözlüğüne bakmakta yarar vardır. Hukuk sözlüğünde mütareke, “ateşkes; çarpışan kuvvetlerin savaşı bırakması” şeklinde anlamlandırılırken; mütarekename ise “savaşanlar arasında yapılan sulh anlaşması” olarak tanımlanmıştır.  Hem hukuk hem de sosyal bilimlerle ilgili terimleri derleyen bir başka sözlükte ise mütareke, “harb eden ordular arasında savaşın durdurulması, bırakışma” şeklinde açıklanmıştır. Yaygın olarak kullanılan Redhouse Türkçe-İngilizce sözlükte ateşkes; “cease-fire, armistice, truce” olarak açıklanırken, mütarekenin karşılığı olarak benzer şekilde; “armistice, truce” açıklamasına yer verilmiştir. Yine Redhouse’un İngilizce-Türkçe sözlüğünde armistice; mütareke ve ateşkes olarak açıklanmıştır. Truce ise daha geniş bir şekilde ifade edilmiş; “ateşkes, mütareke, anlaşma; ara, fasıla” olarak tanımlanmıştır. Yine yaygın olarak kullanılan bir Osmanlıca sözlükte, Fransızca karşılığının “Armistice” olduğu ifade edilen mütareke; “Ateşkes; iki tarafın muvakkat bir zaman için ateşi durdurması” şeklinde ifade edilmiştir.  Aynı sözlükte mütareke-namenin tarifi ise “mütareke yapılması için tarafların müştereken imzaladıkları vesika” olarak yapılmıştır…

Anahtar Kelimeler