Osmanlı mirası bir hükümet: Aras Türk Hükümeti
İbrahim Ethem Atnur

Özet

1917 yılında Çarlık Rusya’nın yıkılışı, Kafkasya’da dengelerin değişmesine yol açtı. Rusların boşalttığı hâkimiyet alanları,  bölge halkları tarafından dolduruldu. Tiflis merkezli olup Azeri Türkleri, Gürcüler ve Ermenilerden oluşan Maveray-ı Kafkas Komiserliği/Hükümeti, bölgedeki boşluğu kısmen doldursa da bir taraftan Kafkaslara doğru askeri harekât yürüten Osmanlı Devleti’nin baskısı,  diğer taraftan, birliği oluşturan milletlerin hedeflerinin farklılığı, Hükümetin dağılmasını, ardından her üç milletin ayrı cumhuriyetler şeklinde bağımsızlık ilan etmesine sebep oldu. Osmanlı Devleti, 5 Haziran 1918 tarihinde her üç devletle Batum’da antlaşmalar imza etti ve bölgenin şekillenmesinde önemli bir rol üstlendi. 

Batum’da antlaşmaların imza edildiği dönemde Türk orduları 1878 ve hatta 1829 sınır hattını aşmış, bir kısım Türk kuvvetleri “İslam Ordusu” bünyesinde Gence’ye ulaşmış, diğer taraftan Güney Azerbaycan bölgesi de önemli ölçüde kontrole alınmıştı. Çok geçmeden Türk kuvvetleri kuzeyde Bakü’ye, ardından Dağıstan’a ulaştı. Güney’de Nahçıvan ve İran içlerinde hâkimiyet elde edip, İngilizlere karşı önemli kazanımlar elde etti. Bu cephede Türk askeri sistemi savaşın son yılında hala ayakta olup, Kafkasya’da başarıdan başarıya koşarken, diğer cephelerde durum Türkler için hiçte iyi gitmiyordu. Filistin Cephesi’nde alınan mağlubiyetler ve İtilaf ordularının Balkanlar üzerinden İstanbul’u tehdit etmeye başlaması büyük bir risk ortaya çıkarmıştı…
 

Anahtar Kelimeler