Birinci Dünya Savaşı sırasında İstanbul Ermeni Patrikhanesi
Ramazan Erhan Güllü

Özet

Birinci Dünya Savaşı başladığında ve sonrasında, İstanbul Ermeni Patrikliği vazifesinde, 1913 yılı Eylül ayında patrikliğe seçilmiş olan Zaven Der-Yeğyayan Efendi bulunuyordu. Dolayısıyla “sevk ve iskân kanunu”nun uygulanması sırasında da Zaven Efendi patriklik görevindeydi. Savaş başladıktan sonra genel olarak Ermeni önderlerince kamuoyuna verilen bilgilerde, Ermenilerin savaş sırasında Osmanlı Devleti’nin selameti için uğraşmaya devam edecekleri vurgulanıyordu. Patrik Zaven Efendi’nin çeşitli beyanlarında Ermenilerin Osmanlı Devleti’ne bağlı unsurlar olarak yaşamayı sürdürecekleri vurgusu ve Ermeni asker kaçaklarının bu tavırlarından vazgeçerek vazifelerini yapmalarına yönelik tavsiyeleri cemaatinden pek olumlu karşılık bulmamıştı. Buna rağmen hükümet ve patrikhane arasında karşılıklı iyi niyet tavırları görülmeye devam ediyordu. Örneğin Halep’te takibata uğramış ve divan-ı harbe verilmiş olan bazı Ermeniler, Patrik Zaven Efendi’nin müracaatıyla, bizzat hükümete giderek beyanda bulunmaları şartıyla takibattan kurtarılmışlardı.

Bununla beraber patrikhane – önceki dönemlerde de birçok kez karşılaşıldığı gibi – bir yandan da komitelerin baskısı altındaydı ve bu durum patrikhaneyi hükümet ve Ermeni toplumunun bir kesimi arasında sıkıştırmış durumdaydı. 1914 yılı başlarından itibaren Ermeni komiteleri Anadolu’daki kiliseler üzerinde yeniden etkinliklerini artırma çabasına girmişlerdi. Özellikle Hınçakların Anadolu’daki Ermeni kiliseleri üzerinde baskılarını artırdıklarına dair haberler alınıyordu. Örneğin Samsun ve Bafra’daki Ermeni kiliseleri rahiplerinden bazıları zorla azledilmiş veya değiştirilmiş, bu durum da Ermeni ahali arasında huzursuzluklara sebep olmuştu. Bafra’daki kilisenin mevcut rahibi de Hınçaklar tarafından tehdit ediliyor ve ayin yönetmesi engelleniyordu. Ermeni ahali tarafından bu konuda patrikhaneye çeşitli şikâyet telgrafları gönderilmişti…
 

Anahtar Kelimeler