Birinci Dünya Savaşı’nda Irak Cephesi’ne genel bakışlar
Doç. Dr. Orhan Avcı

Özet

Birinci Dünya Savaşı, yüzyıl dönümünde düzenlenen akademik çalışmalarla dört yıl boyunca değerlendirmelere tabi tutuldu. Savaşın birçok boyutuna temas edilen bu faaliyetlerde, Irak Cephesi ve özellikle de Kut’ülamare Zaferi daha önce olmadığı kadar gündemde kaldı. Birinci Dünya Savaşı’nın Ortadoğu’da Türk ve İngiliz ordularının karşı karşıya geldiği savaş alanlarından biri olan bu bölge, Türkiye’deki askerî tarih araştırmalarında yüzyıl sonra geniş bir yere sahip oldu. 

Irak Cephesi’nde İngilizler ile Türkler arasındaki mücadele, 1914 Kasımından, 1918 Kasımına kadar sürerken Basra Körfezi’ndeki Fav kasabasından, Musul’a kadar uzanan arazi, Türklerden İngiliz yönetimine geçmiştir. Birinci Dünya Savaşı’nın Türkiye için başladığı andan itibaren Irak’ta Anadolu’ya doğru çekilen ordunun çoğunlukla savunma muharebeleri vermesine şahit olunacaktır. 

Irak’ta cephe açılması

Irak’ın Birinci Dünya Savaşı’nda, İngilizler tarafından işgal edilmeye başlanmasının sebebi üzerine düşünen İngiliz askerî tarihçisi Basil Liddell Hart, bölgenin “askerî kaynakları tüketmek için açılan” muharebe alanlarından biri olduğunu söylemektedir. Ona göre Irak’a birlik sevk etmek, askerî gerekçeden ziyade, siyasî gerekçe ile izah edilebilirdi. Irak’ın işgali İngiliz itibarını attırmaya yarayacaktı. Zira İran Körfezi yakınlarındaki petrol yatakları İngilizler için hayati öneme sahipti. Bu yüzden Türklerle savaş çıkmadan önce bir tümen Hint askeri, petrol yataklarının muhafazası için sevk edildi. Bu görevin etkili bir şekilde yerine getirilebilmesi için gerekli noktalara hâkim olabilmek amacıyla Basra’nın işgali önem kazandı…
 

Anahtar Kelimeler