Türk ıslahatçılarının zihin dünyası (1700-1900)
Şerif Mardin

Özet

18 ve 19. asır Devlet- i Aliye-i Osmaniye tarihinin tedai ettirdiği şekliyle ıslahat kelimesi, bütün uygulama aşamalarında öz olarak aynı maksadı gerçekleştirmeye matuf ve münhasıran tek ve tekilci bir siyasetin ifadesidir. Devletin mükerrer ihya (yenilenme, gençleşme) teşebbüslerinin başarı derecelerini ölçen çalışmaların hakkını vermekle birlikte, Osmanlı modernleşme hareketleri üzerine siyaset yazarlarınca şimdiye kadar yapılan değerlendirmeler, söz konusu teşebbüslerin birbirini takip eden merhaleler şeklinde telakki edilmesinden ibarettir. Satıhta kalan bu tahlillerin kısmen bir sebebi, ıslahat hareketleri konusunda araştırıcı ve ilmî hassasiyete sahip çalışmaların mevcudiyetindeki nispî kıtlıktır.. Söz gelimi, ıslahatçıların kısa ve uzun vadedeki hedeflerinde husule gelen değişimler az da olsa anlaşılıyor; lâkin bu hedeflerin mahiyet-i hakikiyesi hakkında sarih bir fikir verecek detaylı araştırmalar henüz yapılmış değildir… 

Anahtar Kelimeler